Normalizacja i dewiacja


Kluczowymi pojęciami w pedagogice Marii Montessori są „normalizacja” i „dewiacja”.
Montessori pojęcie normalizacji utożsamia z nowym sposobem spojrzenia na dziecko. Określa ona dziecko jako istotę zdolną do budowania niezależnej osobowości, potrafiącą swobodnie rozwijać swoje uzdolnienia, zainteresowania i mocne strony. Proces, w którym dokonuje się normalizacja, Montessori nazywa „aktywnym samourzeczywistnianiem”. Dziecko, które miało szansę wychowywać się swobodnie, wykazuje następujące cechy:

  • zamiłowanie do porządku,
  • zamiłowanie do pracy,
  • spontaniczną koncentrację,
  • umiłowanie rzeczywistości i własnego otoczenia, które prowadzą do rozwoju twórczych możliwości,
  • zamiłowanie do ciszy i pracy w pojedynkę,
  • wysubtelnienie zmysłu posiadania,
  • posłuszeństwo, oparte na swobodnych aktach decyzji,
  • niezależność i inicjatywę,
  • wzajemną pomoc, bez egoistycznej rywalizacji,
  • spontaniczną samodyscyplinę,
  • radość.

Czasami osoby dorosłe są zdania, iż dziecko jest istotą którą można scharakteryzować w postaci tzw. „pustego naczynia, które trzeba wypełnić treścią”. Uważają, że dziecko to istota „…pasywna, zdana na wpływy zewnętrzne, a przez to całkowicie uzależniona od kierownictwa dorosłych”. Montessori głosiła pogląd, że takie wypaczenia w wychowaniu dziecka prowadzą do „dewiacji”. Dziecko czuje się nierozumiane i odpowiada reakcjami dewiacji takimi, jak:

  • zahamowanie będące skutkiem zniechęcenia, poczucia niższości, onieśmielenia, uległości, uzależnienia od nagrody,
  • dążenie do władzy i posiadania,
  • marzycielstwo, fantazje o cechach urojonych,
  • agresywność,
  • lenistwo.

Podstawowym czynnikiem rozwoju dziecka jest jego aktywność, która jest jego naturalną potrzebą, a jednocześnie warunkiem rozwoju. Najbardziej sprzyjające warunki dla rozwoju dziecka, o których mówi Maria Montessori, to swobodna, wolna praca, bez przymusu i strachu. Dzieci mogą pracować na tym materiale, który je interesuje i w tym czasie, który wybierają oraz tak długo, jak tego chcą i potrzebują. To one decydują o miejscu, czasie, ilości powtórzeń danej czynności. Jednak wolność ta nie jest bezgraniczna. Kończy się ona tam, gdzie zaczynają się zainteresowania drugiego dziecka.